Kanser Tedavisi Sırasında ve Sonrasında Sık Görülen Yan Etkiler: Hareketin Yeri

Hareket destek olabilir; her sorunu çözmez

Kişiye uyarlanmış aktivite, bazı kişilerde kanser tedavisinin fiziksel ve duygusal etkileriyle baş etmeyi destekleyebilir. Kas gücü, günlük işlev, yorgunluk ve iyi oluş açısından yararlı olabilir. Ancak yan etkilerin nedenleri ve riskleri farklıdır. Egzersiz, kanser bakımındaki her komplikasyonu önleyen veya ortadan kaldıran bir yöntem değildir.

Aynı tanıyı alan iki kişinin deneyimi de farklı olabilir. Ameliyat, kemoterapi, radyoterapi, hormon tedavileri ve diğer ilaçlar bedeni farklı biçimlerde etkiler. Hareket planı, herkese aynı şekilde uygulanan bir listeye değil, sizin belirtilerinize ve tedavi ekibinizin önerilerine dayanmalıdır.

Yorgunluk ve çabuk yorulma

Kansere bağlı yorgunluk sıradan yorgunluktan daha yoğun olabilir; düşünmeyi ve günlük işleri de etkileyebilir. Uygun aktivite yönetim seçeneklerinden biridir. Ancak kansızlık, ağrı, uyku sorunları, ilaçlar veya başka hastalıklar ayrıca değerlendirilmelidir.

Günlük ihtiyaçlarınız için de enerji bırakacak bir miktarla başlayın. Tek uzun seans yerine kısa hareket araları daha uygun olabilir. Aktivite sonrasında belirgin veya uzun süren kötüleşme olursa önceden belirlenmiş programı tamamlamak için kendinizi zorlamayın. Miktarı artırmadan önce görüş alın.

Uyuşma, karıncalanma ve denge

Periferik nöropati sinirleri etkileyerek his değişikliği, ağrı, güçsüzlük veya dengesizlik yapabilir. Yeni ya da artan belirtileri, özellikle tedavi sürerken, kanser ekibinize bildirin. Tedavi veya ilaçların gözden geçirilmesi gerekebilir. Egzersiz bu görüşmeyi geciktirmemeli ve sinir hasarını kesin olarak geri çevirdiği söylenmemelidir.

Hareket bazı işlevleri destekleyebilir, fakat güvenlik kapasitenize göre düzenlenmelidir. Dengesiz hissediyorsanız desteksiz denge çalışmaları yerine destekli veya oturarak seçenekler gerekebilir. Takılma riski oluşturan eşyaları kaldırın. Ellerde kavrama gücü veya ayaklarda duyu etkileniyorsa fizyoterapist ve gerektiğinde ergoterapist desteği alın.

Eklem tutukluğu ve ağrı

Bazı hormon tedavileri eklem ve kas yakınmalarına yol açabilir. Hareketsizlik, ameliyat veya başka hastalıklar da etkili olabilir. Süren, şiddetli, belirli bir noktada yoğunlaşan veya değişen ağrıyı otomatik olarak zararsız bir yan etki saymayın. Ekibinize anlatın; hormon tedavisini kendi başınıza bırakmayın.

Rahat hareketler ve uygun güçlendirme bazı kişilerde günlük işlevi destekleyebilir. Eklemi ağrıya rağmen zorlamayın. Bir hareket belirtileri tekrar tekrar artırıyorsa planı değiştirip değerlendirme isteyin. Genel egzersiz önerilerinin yeterli olmadığı durumlarda fizyoterapi gerekebilir.

Kas güçsüzlüğü, uyku ve güven

Hastalık döneminde az hareket etmek gücü azaltabilir. Tedavi ve beslenme sorunları da katkıda bulunabilir. Merdiven çıkmak, alışveriş çantası taşımak veya sandalyeden kalkmak zorlaşıyorsa bunu ekibinize söyleyin. Yeni veya hızlı ilerleyen güçsüzlük ayrıca değerlendirilmelidir.

Direnç çalışmasına dönüş kademeli olmalı; ameliyat ve kemik sağlığına ilişkin sınırlamalar dikkate alınmalıdır. Ağırlık veya bant seçmeden önce hangi hareketlerin uygun olduğunu sorun. İlk hedefiniz günlük bir işi daha rahat yapmak olabilir.

Hareket bazı kişilerde uyku ve ruh hâlini destekleyebilir. Buna rağmen süren uykusuzluk, kaygı veya depresyon ayrıca destek gerektirir. Her zaman olumlu hissetmek zorunda değilsiniz. Düşme korkusu, bedeninizdeki değişiklikler veya ağrı hareketi zorlaştırıyorsa bunu size destek olan uzmana anlatın.

Derse katılmadan önce

Kemik metastazı, kemik erimesi, yeni ameliyat, stoma, lenfödem ya da kalp ve akciğer sorunları varsa aktiviteye özel kısıtlamaları kanser ekibinize sorun. Eğitmene kararlaştırılmış sınırları bildirin. Çevrim içi dersler bazı klinik ortamlardaki fiziksel yardımı veya tıbbi değerlendirmeyi sağlayamaz.

Hareket alanındaki engelleri kaldırın, önerildiyse sağlam destek kullanın ve telefonu yakınınızda bulundurun. Kendinizi kötü hissettiğinizde ne yapacağınızı bilin. Sırf rezervasyon yaptığınız veya ücret ödediğiniz için derse katılmayın. Açıklanamayan bir belirti öncelikle değerlendirilmelidir.

Acil değerlendirme gereken belirtiler

Kemoterapi sırasında ateş, enfeksiyon belirtisi veya aniden kötü hissetme durumunda tedavi talimatlarınıza göre kanser ekibinize hemen ulaşın. Bir kolda veya bacakta ağrı, şişlik ve sıcaklık ya da ani nefes darlığı ciddi bir soruna işaret edebilir. Bunları egzersizle geçirmeye çalışmayın.

Birleşik Krallık’ta şiddetli nefes darlığı, bayılma veya acil durumu düşündüren göğüs ağrısında 999’u arayın; acil yönlendirme için NHS 111’i kullanabilirsiniz. Türkiye’de acil durumlarda 112’yi, diğer ülkelerde yerel hizmetleri kullanın. Yeni göğüs ağrısı, bayılacak gibi olma, beklenmedik nefes darlığı, çarpıntı veya alışılmadık kemik ve sırt ağrısında hareketi durdurun.

Bir sonraki görüşmede “Şu anki belirtilerimle hangi hareketler uygun ve hangi durumda durmalıyım?” diye sorun. MOLA CLUB hareket ve iyi oluş desteği sunar; onkoloji bakımının, fizyoterapi tedavisinin veya uzman klinik değerlendirmenin yerine geçmez.